İtirazların Karşılanması: Bütünleşik Pazarlama İletişiminde Satışçının Dönüşen Rolü

Bütünleşik pazarlama iletişiminde aracılara yönelik satış tutundurma faaliyetleri, kişisel satışın güçlü ve zayıf yönleri ile satışçılık türleri profesyonel bir dille ele alınıyor.

� 1,574 kelime aracılara yönelik satış tutundurma ticari indirim kişisel satış satışçılık türleri bütünleşik pazarlama iletişimi

Modern pazarlama iletişimi, tüketicinin yanı sıra aracı işletmeleri de stratejik bir hedef kitle olarak konumlandırmıştır. Süpermarket, hipermarket, toptancı ve perakendeci gibi kanal üyeleri, ürünün raftaki kaderini belirleyen kritik aktörler haline gelmiştir. Bu aktörlerin desteğini almadan tüketici nezdinde başarılı olmak giderek zorlaşırken, aracılara yönelik satış tutundurma faaliyetleri bütünleşik pazarlama iletişiminin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Bu makale; aracılara yönelik tutundurmanın amaçlarını, araçlarını, kişisel satışın güçlü ve zayıf yönlerini, satışçılık türlerini ve günümüz satışçısının değişen özelliklerini derinlemesine ele almaktadır.

Aracılar Neden Hedef Kitle Olarak Seçilir?

Artan rekabet ortamında üretici firmalar, ürünlerinin satışında toptancıların ve perakendecilerin desteğine daha fazla ihtiyaç duymaya başlamıştır. Özellikle tüketicilerin kendilerinin seçip aldığı yani self-servis alışveriş ortamlarında ürünlerin göz önünde sergilenmesi, iyi bir raf yeri elde etmesi ve perakendeci kurumun ürünü müşteriye önermesi, pazarda başarılı olmanın temel koşulları arasında yer almaktadır. Üreticiler, aracı işletmelerden ihtiyaç duydukları desteği sağlamak amacıyla ticari satış tutundurma faaliyetlerinden yoğun biçimde yararlanmaktadır.

2007 yılı MediaCat verilerine göre Türkiye'deki perakendecilerin aracılara yönelik satış tutundurma etkinliklerini değerlendirmesi, bu faaliyetlerin ne denli kritik olduğunu gözler önüne sermektedir. Perakendecilerin %59,8'i aynı markadan bedava ürünü, %33,9'u fatura altı indirimi, %33,3'ü fatura tutarı üzerinden indirimi en cazip promosyon olarak değerlendirmiştir. Son yıllarda en sık alınan promosyonlara bakıldığında ise %28,7 ile aynı markadan bedava ürün, %27,8 ile fatura tutarı üzerinden indirim ve %20,4 ile ciro hedef primi ilk sıralarda gelmektedir. Çekiliş, hediye ve dönemsel puan toplama gibi etkinliklerin payı ise nispeten düşük kalmaktadır.

Aracılara Yönelik Satış Tutundurma Faaliyetlerinin Amaçları

Üreticiler, tüketicilere sundukları satış teşviklerinin önemli bir kısmını aracılara da uygulayarak stratejik avantaj elde etmeye çalışır. Bu amaçlar genel olarak şu şekilde sıralanabilir:

  • Yeni ürün tanıtımı: Piyasaya yeni çıkan ürünlerin aracılara benimsetilmesi ve stoklama isteğinin artırılması.
  • Dağıtımın teşviki: Ürünün olabildiğince çok satış noktasına ulaştırılması.
  • Yer ve pozisyon avantajı: Raflarda tercih edilen konumun, göz hizası seviyesinin ve mağaza girişine yakın alanların kazanılması.
  • Özel sergileme teşviki: Endüstriyel raf, özel stand veya sezonluk teşhir alanlarının sağlanması.
  • Rekabete karşı ekstra teşvik: Rakip firmaların ürünlerine karşı aracıların markaya bağlılığının artırılması.
  • Satış gücü motivasyonu: Toptancı ve perakendeci satış elemanlarının hedef ürüne yönlendirilmesi.
  • Stok yönetimi: Aşırı stoklama veya yavaş hareket eden ürünlerin eritilmesi.
  • Kısa dönemli satış hedefleri: Erken sipariş verme, sezon öncesi yükleme ve belirli ciro hedeflerine ulaşma.
  • Ödeme yönetimi: Erken ya da peşin ödemelerin teşvik edilmesi ve nakit akışının düzenlenmesi.
  • Müşteri veritabanı oluşturma: Sadakat programları ve CRM uygulamaları için veri toplanması.
  • Çekme stratejisinin desteklenmesi: Tüketiciye yönelik reklamların kanalda karşılık bulmasının sağlanması.
"Yarışmalar, çekilişler gibi tüketicilere yönelik olarak düzenlenen satış teşviklerinin çoğu aracılara da sunulabilir. Önemli olan, markanın perakende düzeyinde kazanmak istediği konumu doğru araçlarla desteklemektir."

Aracılara Yönelik Satış Tutundurma Araçları

Üreticiler, tüketiciye sundukları birçok satış teşvikini aracılara da uyarlamaktadır. Çekiliş ve yarışmalar, bir marka için perakende düzeyinde en iyi sergileme ya da raf düzenleme yarışması şeklinde düzenlenebilir. Toptancı ya da perakendecinin satış elemanlarını belirli bir ürünün satışı için teşvik etmek amacıyla yarışmalar organize edilmesi de yaygın bir uygulamadır. Ürün kolilerinin içine konulan hediyeler de sıkça başvurulan bir diğer araçtır.

Ticari indirimler ise toptancıların ya da perakendecilerin promosyon döneminde belirli miktarda ürün satın alması sonucunda uygulanan iskontolardır. Genellikle fatura fiyatından indirim ya da bedava ürün biçiminde olabilir. Ticari indirimler, üreticilerin tüketicilere yöneltecekleri satış tutundurma faaliyetlerinden önce ya da mevsimlik satışların yoğun olduğu dönemler öncesinde aracıların yüksek miktarda ürün stoklamasını sağlar. Bazı durumlarda perakendeciye mağaza içinde ürünü iyi sergilemesi ve raf düzenlemesi yapması için para ya da bedava mal şeklinde teşvikler sunulur.

Bir diğer önemli uygulama ise kooperatif reklam modelidir. Ürünün yerel düzeydeki reklam maliyetlerinin bir kısmı üretici işletme tarafından karşılanır; perakendecinin ürün için yerel gazetelerde ve televizyonlarda yaptığı reklamın maliyeti paylaşılır. Bunlara ek olarak üreticiler, aracıların satış personeli için satış eğitim programları düzenleyebilir. Ürünlerin satışında perakende satış personelinin bilgisi ve desteği önemli olduğunda eğitimin rolü daha da artar. Eğitimin yanı sıra satış el kitapçıkları, satış yardımcı kitapları ve görsel malzemeler basılarak aracının satış personeline dağıtılır. Bayilik sistemiyle çalışan işletmelerin bayileriyle düzenlediği toplantılar, bir yandan işletmeden dağıtım kanalı üyelerine belirli fikirlerin ve mesajların aktarılmasını sağlarken, diğer taraftan da kanal üyelerinin satışa teşvik edilmesi işlevini yerine getirir. Satış noktası ürün sergileme malzemeleri (POP) ise üreticinin mağaza içinde ürünlerini daha etkin biçimde sergileyebilmesine olanak tanıyan önemli tutundurma araçlarıdır.

Kişisel Satışın Tanımı ve Temel Özellikleri

Günümüzün satış anlayışı, müşterilerin ve onların artan beklentilerinin derinlemesine anlaşılmasını gerektirmektedir. İnsanlara istemedikleri şeyleri zorlayıcı bir biçimde satmaya çalışan, sattıktan sonra bir daha ortalarda görünmeyen satışçılık devri kapanmıştır. Yeni anlayışta satışçılık, müşteriyle uzun dönemli ilişkiler kurmayı, müşteri ihtiyaçları üzerinde odaklanmayı ve gelişmiş teknolojilerden yararlanmayı esas alır.

Kişisel satış, firmanın ücretli satış temsilcileri ile aday müşteriler arasında kurulacak ilişkiler yoluyla sipariş alınmasına, müşteri tatminine ve satış sonrası servise yol açan doğrudan iletişim çabalarıdır. Tutundurma karmasının diğer unsurları müşterilerle kitlesel bir iletişim kurulmasına dayalıyken, kişisel satış işletme ve potansiyel müşteriler arasında kurulan iki taraflı, yüz yüze iletişime dayalıdır. Bu iletişimin amacı müşteriyi bilgilendirmek, ikna etmek, tanıtım yapmak ve uzun dönemli ilişkiler kurmak olabilir. Yüz yüze iletişim katı biçimde düşünülmemelidir; telefonla satış da kişisel satışın önemli bir biçimidir.

Kişisel satış, özellikle işletmeden işletmeye satış durumlarında tutundurma karmasının vazgeçilmez bir unsurudur. Otomobil, bilgisayar gibi tüketim malları üreticileri, kredi kartı pazarlayan bankalar ve hatta bağış toplayan kar amacı gütmeyen kuruluşlar için kişisel satış kritik önemdedir. Bu görevi yapan satışçılar; satış temsilcisi, satış elemanı, satış danışmanı, satış uzmanı, satış mühendisi, müşteri temsilcisi veya müşteri danışmanı gibi farklı unvanlar taşıyabilir.

Satışçılık Türleri: Sipariş Alan, Destekleyen ve Elde Eden

Satışçılar, üstlendikleri görevlerin doğasına göre üç ana kategoride incelenebilir. Sipariş alan satışçılar içeriden ve dışarıdan sipariş alanlar olarak ikiye ayrılır. Bir departmanlı mağazadaki tezgâhtar ya da belirli bir rotada kamyonuyla dolaşarak bakkalların stoklarını yenileyen satışçı bu gruba örnektir. Müşteri zaten satın almak amacıyla orada olduğundan yaratıcı satış fırsatları azdır; asıl olan hızlı ve kaliteli hizmet sunmaktır.

Siparişi destekleyen satışçılar, misyoner satışçılık olarak da bilinir. Satışçı müşteriyi eğitir, iyi niyet oluşturur ve hizmet sunar; doğrudan sipariş almaz. İlaç sektöründe doktorları ziyaret ederek ilaç tanıtımı yapan temsilciler, ders ve eğitim malzemesi tanıtımı yaparak kitapların öğretmen tavsiye listesinde yer almasını sağlayan yayın temsilcileri bu grubun tipik örnekleridir.

Üçüncü grup olan sipariş elde eden satışçılar ise kendi içinde üçe ayrılır:

  1. Ticari satış: Sahada hizmet önemlidir. Siparişleri hızlandırmak, yeniden sipariş almak, rafları doldurmak, mağaza içi demonstrasyon ve numune dağıtmak gibi görevler içerir. Perakendecilere gıda, temizlik malzemesi satan üreticilerin satış elemanları bu gruba girer.
  2. Teknik satış: Genellikle teknik eğitime sahip bir satışçının müşterinin problemlerini çözmesine yardımcı olması durumudur. Çelik, kimyasallar, ağır makine ve bilgisayar gibi alanlarda kullanılır. Satış mühendisi müşterinin karmaşık ürünleri doğru kullanmasını sağlar, sistem tasarımında, ürünün kurulmasında ve bakımında yardımcı olur.
  3. Yaratıcı satış: Satışçının yeni bir mal ya da hizmet için mevcut ve muhtemel müşteriler arasında talebi artırmasına dayalıdır. Sigorta satışı, reklam hizmetleri, yazılım ve danışmanlık hizmetleri bu kategoriye örnek gösterilebilir. Satışın geliştirilmesi ve korunması etkinliklerini içerir.

Kişisel Satışın Güçlü ve Zayıf Yönleri

Kişisel satışın en önemli üstünlüğü etki gücüdür. Tüketici elindeki kumanda aletiyle reklamlardan kaçınabilir, dağıtılan broşürleri okumadan çöpe atabilir. Ancak bir satışçı engelleri nihayetinde aşabilir, dikkat çekebilir ve hatırlanır. Satışçı mesajı müşterinin özel ihtiyaçlarına ya da durumuna uyarlayabilir, kişiye özel bir satış sunuşu gerçekleştirebilir. Alıcının satın alma sürecinin hangi aşamasında olduğuna göre farkındalık yaratma, bilgi düzeyini artırma, ürün gösterme, ilgi uyandırma ve ikna etme gibi işlevleri yerine getirebilir. Bir diğer üstünlük ise etkileşime ya da çift yönlü iletişime dayalı olmasıdır. Satışçı anında geri bildirim alır; bu sayede mesajını değiştirip müşterinin tereddüt ettiği konulara odaklanabilir, onu rahatlatabilir.

Bununla birlikte kişisel satışın zayıf yönleri de göz ardı edilmemelidir. Her şeyden önce çok pahalıdır; her bir müşteriyle ilişki kurmanın maliyeti yüksektir. Yüksek maliyet nedeniyle şirket satışçılarını tüm muhtemel müşterilere gönderemez ve ulaşma ile sıklık sınırlı kalır. Bir diğer zayıflık, şirketin satış gücü üzerinde diğer tutundurma araçlarındaki kadar kontrol sağlayamamasıdır. Reklamda hangi mesajın ve imajın iletildiğini şirket bilir; ancak satışçılar farklı biçimde hareket edebilir. Satış elemanı müşterinin şirketle olan tek ilişki noktası olabilir ve tutarsız davranışlar kurumsal imajı zedeleyebilir.

Günümüzde Satışçı Özellikleri ve Satışçının Dönüşen Rolü

Pazarlama anlayışındaki gelişmeler, kişisel satış elemanlarından beklenen özellikleri köklü biçimde değiştirmiştir. Geçmişte ürüne yönelik bir satış anlayışına sahip, müşteri ihtiyacı yaratmaya çalışan, satışı manipüle eden, zorlayıcı konuşmalar yapan, amacı anında satış olan, satıştan sonra ortadan kaybolan ve yalnız başına çalışan satışçı profili yerini; müşteriye yönelik bir anlayışa sahip, müşteri ihtiyaçlarını keşfetmeye çalışan, satışı müşteriye yardım ve hizmet etme açısından düşünen, dinleme ve iletişim becerileri gelişmiş, uzun dönemli ilişkiler geliştirmeyi hedefleyen, uzmanlardan oluşan bir ekibin üyesi olarak çalışan ve bilgisayar ile iletişim teknolojisindeki son gelişmelerden yararlanan yeni nesil satışçıya bırakmıştır.

Günümüzün başarılı satışçısı müşteri problemlerine çözüm sağlamayı ana görev olarak üstlenir. Müşterilerin ürün ya da hizmetleri satın alarak çözebilecekleri problemler veya karşılayabilecekleri ihtiyaçlar vardır. Satışçı mevcut ya da muhtemel ihtiyaç ve problemleri keşfedip, ürün ve hizmetlerin bu problemleri nasıl çözüp ihtiyaçları nasıl tatmin edeceğini göstermelidir. Potansiyel problemler, tatmin olmamış müşteriler veya farkında olunmayan müşteri ihtiyaçları konusunda uyanık olan satışçılar; yeni ürünler, yeni pazarlar ya da yenilikçi pazarlama karmaları önerebilir. Bu dönüşüm, kişisel satışı sadece bir sipariş alma aracı olmaktan çıkarıp bütünleşik pazarlama iletişiminin stratejik bir bileşenine dönüştürmektedir.

Sonuç: Bütünleşik İletişimde İtirazların Karşılanması

Aracılara yönelik satış tutundurma faaliyetleri, kişisel satışın güçlü yanları ve modern satışçılık türleri bir arada düşünüldüğünde; günümüz pazarlama iletişiminde başarı, kanal üyeleriyle ve nihai tüketiciyle kurulan güvene dayalı, uzun dönemli ilişkilerin sürdürülmesine bağlıdır. Müşterilerin artan beklentilerini anlayan, onları dinleyen, teknolojiden yararlanan ve uzun vadeli ortaklıklar kuran satışçılar ile bedava ürün, ticari indirim, POP malzeme, eğitim ve kooperatif reklam gibi araçları ustaca harmanlayan üreticiler, yoğun rekabet ortamında sürdürülebilir bir avantaj elde edebilir. İtirazların karşılanması da tam olarak bu noktada devreye girer; müşteriyi tanıyan, ihtiyacını keşfeden ve çözüm üreten satışçı, itirazı bir engel değil, ilişkiyi derinleştirme fırsatı olarak görür. Bütünleşik pazarlama iletişiminin ruhu da işte bu dönüşümde saklıdır.

← Tüm Makalelere Dön